Δυσλεξία: υπάρχει και άλλη άποψη!

Τι είναι η δυσλεξία; Είναι μαθησιακή δυσκολία; Είναι «νευρολογική διαταραχή» ή «δυσλειτουργία», είναι «σύνδρομο» που χρειάζεται θεραπεία, όπως τη βλέπει η ιατρική; Είναι «καθυστέρηση» που χρειάζεται υποστήριξη, όπως τη βλέπει η ψυχολογία;

Και πώς εξηγεί η εκπαιδευτική και επιστημονική κοινότητα το γεγονός ότι στο δυσλεκτικό άτομο συνυπάρχουν η «καθυστέρηση», η «ανεπάρκεια», η «δυσλειτουργία», η «αποτυχία», η «ανεξήγητη δυσκολία» με την ανώτερη ευφυΐα, τη δημιουργικότητα, την υπεροχή, την εφευρετικότητα; Αυτοί οι επώνυμοι και διάσημοι δυσλεκτικοί (όπως ο Leonardo da Vinci, ο Hans Christian Andersen, ο Thomas Edison,  ο Einstein, ο Henry Ford, ο Walt Disney) διακρίθηκαν παρόλο που είχαν δυσλεξία ή μήπως επειδή την είχαν;

Αν και κανείς δε γνωρίζει τι είδους «πάθηση» είναι ακριβώς η δυσλεξία και πού οφείλεται, εν τούτοις υπάρχει η διάγνωση και η αντιμετώπιση που προσπαθεί ν’ αλλάξει το δυσλεκτικό άτομο, να το προσαρμόσει και να το εντάξει στο υπάρχον σύστημα. Ένα σύστημα που δεν αποδέχεται, που υποτιμά, περιθωριοποιεί και ενοχοποιεί, που στιγματίζει κοινωνικά ότι δεν κατανοεί και ότι δεν ελέγχει.

Η δυσλεξία δεν θεραπεύεται, γιατί δεν είναι αρρώστια ή αναπηρία, δεν «φεύγει», γιατί είναι τρόπος σκέψης, και δεν είναι μαθησιακή δυσκολία, παρά μόνο επειδή το εκπαιδευτικό σύστημα αδυνατεί ν’ αλλάξει τους τρόπους διδασκαλίας και αξιολόγησης των μαθητών.

Η δυσλεξία (όπως έχει ονομαστεί) αφορά ανεξερεύνητες λειτουργίες του δεξιού ημισφαιρίου του εγκεφάλου, που είναι η έδρα της διαίσθησης, της ενόρασης, της ικανότητας της σύνθεσης, της σφαιρικής αντίληψης, η πύλη του «Δημιουργικού Νου». Κάποιοι άνθρωποι έρχονται στον κόσμο με κυρίαρχο αυτό το ημισφαίριο (ενώ κάποιοι άλλοι με κυρίαρχο το αριστερό), για να μας θυμίζουν και να μας ωθούν να το ψάχνουμε μέσα μας.

Για το «Δημιουργικό Νου» προτεραιότητα έχει πάντα η ουσία και όχι ο τύπος: Είναι πάντα απόλυτα συνεπής και «παρών» σε ότι έχει επιλέξει και θέλει να πραγματοποιήσει. Είναι αντίστοιχα πάντα «απών» σε ότι θεωρεί ασήμαντο, άνευ ουσίας ή επιβεβλημένο εξωτερικά.

Ο μόνος λόγος που θυμάται, ανακαλεί, μαθαίνει, είναι αν αυτό έχει ουσία, αν τον ενδιαφέρει, αν το θεωρεί χρήσιμο κι αν είναι επιλογή του. Ποτέ «δεν τα καταφέρνει» να είναι αποτελεσματικός, αν τα αίτια είναι εξωτερικά: ένα πτυχίο που πρέπει ν’ αποκτήσει, η σύγκριση με άλλους για ν’ αποδείξει την αξία του κλπ.

Όταν γράφει, χρησιμοποιεί τα σύμβολα (τα γράμματα, τις λέξεις) απλά για να εκφραστεί μες από εικόνες, αισθήματα, αισθήσεις. Γράφει άστατα, αντικαθιστά ή παραλείπει γράμματα και συλλαβές, επειδή προσπαθεί να συντονίσει την πολύχρωμη, ζωντανή, απεριόριστη σκέψη του, σκέψη εικονική, που ταξιδεύει με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από τις λέξεις. Όταν η καταγραφή τελειώσει κι έχει ολοκληρωθεί η εσωτερική διεργασία, τότε μπορεί πολύ εύκολα να «επιστρέψει» και να διορθώσει το συμβολικό λόγο μόνος του. Με την εξάσκηση, μαθαίνει να εμπιστεύεται τις δυο διαφορετικές λειτουργίες μέσα του.

Ο Δημιουργικός Νους καταναλώνει πολύ περισσότερο χρόνο στην παρατήρηση, στο ν’ ακούει, να διαισθάνεται, να ρωτά, παρά στο να μιλάει, να προγραμματίζεται, ν’ απαντά.

Έτσι λοιπόν δεν υπάρχει ανικανότητα ή δυσλειτουργία ανάγνωσης ή γραφής. Υπάρχει μόνο ανικανότητα ή δυσλειτουργία διδασκαλίας. Επίσης δεν υπάρχει καμιά εγκεφαλική διαταραχή. Υπάρχει όμως εγκεφαλική διαφορά.

Ο πολιτισμός μας φοβάται τις διαφορές και βρίσκει τρόπους να τις κρατάει σε απόσταση ασφαλείας επιχειρώντας να διορθώσει, να «θεραπεύσει», ν’ αλλάξει οτιδήποτε του χαλάει την εικόνα του «φυσιολογικού».

Τεράστια ποσά ξοδεύονται για τη διαχείριση αυτής της «ανωμαλίας» με αμφιλεγόμενα τεστ και αντικρουόμενους ειδικούς και συντηρούν μια ολόκληρη βιομηχανία που ευημερεί από τη «δυσλεξία».

Έτσι συντηρείται ο μύθος ότι η δυσλεξία είναι «κάτι κακό» που φυσικά κανένας γονιός δε θέλει να έχει το παιδί του. Οι γονείς εξακολουθούν ν’ απογοητεύονται, οι δάσκαλοι να φοβούνται και να μπερδεύονται, οι δυσλεκτικοί ν’ αποθαρρύνονται και να περιθωριοποιούνται.

Μήπως όμως είναι καιρός ν’ αρχίσουμε να σκεφτόμαστε διαφορετικά για τη «δυσλεξία»;
Ν’ αναρωτηθούμε καταρχήν τι έχουμε να μάθουμε από τους δυσλεκτικούς που δεν τους έχουμε επιτρέψει να μας μάθουν; Τι έχουν να προσφέρουν αν δεν τους στερήσουμε, αλλά τους αναπτύξουμε τις δυνατότητες τους; Για ποια πράγματα είναι ικανοί, αν πάψουμε να συντρίβουμε την αυτό-εκτίμηση και τον αυτοσεβασμό τους; Πόσο άραγε θ’ αλλάξει η οπτική μας, όταν διαπιστώσουμε ότι ΟΛΟΙ έχουμε τα ίδια χαρακτηριστικά σε αδράνεια μέσα μας, αλλά δε θέλουμε να το παραδεχτούμε (γι’ αυτό και τα βλέπουμε στους άλλους σαν απειλή);

Ας δούμε όμως κάποια πράγματα που μπορούν να κάνουν οι γονείς μες από μια διαφορετική οπτική:

  • Να θυμάστε πάντα ότι το δυσλεκτικό παιδί είναι διαφορετικό. Αντιμετωπίστε το σαν μοναδικό, γιατί είναι. Διαφορετικό δεν σημαίνει «μειονεκτικό» ή «χειρότερο» ή «λιγότερο». Μην κατεβάζετε τις προσδοκίες σας πιστεύοντας ότι είναι ανίκανο. Είναι διαισθητικό και ευαίσθητο και μπορεί να διαισθανθεί την όποια απόρριψη σας.
  • Μάθετε όσα περισσότερα μπορείτε για τη δυσλεξία, όχι μόνο συλλέγοντας πληροφορίες (δεν είναι όλες σωστές), αλλά κυρίως παρατηρώντας και συζητώντας με το παιδί σας. Η ενεργητική παρατήρηση και ακρόαση είναι κάτι που συχνά ξεχνάμε ως ενήλικες.
  • Τα δυσλεκτικά παιδιά χρειάζονται πολύ περισσότερη ενθάρρυνση, στήριξη, και αποδοχή από άλλα παιδιά, γιατί έχουν ένα ολόκληρο σύστημα «εναντίον τους» που τα κρίνει και τα περιθωριοποιεί απλά γιατί είναι διαφορετικά. Είναι απόλυτα ικανά να γράφουν, να διαβάζουν, να κατανοούν ότι διαβάζουν, να είναι αποτελεσματικά, να έχουν όραμα και να πετύχουν αυτό που θέλουν πραγματικά. Αρκεί να έχουν την αυτοπεποίθηση να το κάνουν με το δικό τους τρόπο.
  • Ποτέ ένα παιδί δεν ενεργεί αρνητικά χωρίς λόγο. Υπάρχει πάντα κάποιος λόγος που δε θέλει να διαβάσει, δεν τελειώνει τις εργασίες του, αφαιρείται, δε συγκεντρώνεται κλπ. Προσπαθήστε ν’ ανακαλύψετε μαζί αυτό το λόγο. Η γνώση του εαυτού του και του τρόπου λειτουργίας του είναι ότι καλύτερο μπορείτε να προσφέρετε στο παιδί (νοουμένου ότι το έχετε ήδη διεκδικήσει για τον εαυτό σας).
  • Μην παίζετε το ρόλο του εκπαιδευτικού ή του ειδικού παιδαγωγού. Χρειάζεται ένας ειδικός που θ’ αναλάβει, όχι μόνο τη διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων μάθησης με το παιδί σας αλλά θα στηρίξει, θα εκπαιδεύσει και θα καθοδηγήσει όλα τα μέλη της οικογένειας, με σκοπό την κατανόηση της διαφορετικότητας της δυσλεξίας και την αποδοχή της.
  • Το δυσλεκτικό παιδί δε μπορεί ν’ αποστηθίζει, να μαθαίνει μηχανικά ή να κάνει πράγματα, απλά επειδή «πρέπει». Μαθαίνει βιωματικά, πράττει όταν κατανοεί το γιατί, λειτουργεί όταν έχει τον έλεγχο του εαυτού του. Αυτός είναι ο δικός του τρόπος, μην επιβάλλετε τον δικό σας, απλά επειδή έχετε την εξουσία.
  • Το δυσλεκτικό παιδί δεν κατανοεί το χρόνο γραμμικά. Δυσκολεύεται να μάθει την ώρα, να είναι συνεπές, να οργανώνεται. Μην οργανώνετε το χρόνο του για λογαριασμό του, μην το απορρίπτετε όταν ξεχνά, μην το αναγκάζετε να σκέφτεται όπως εσείς. Αυτό που εσείς θεωρείτε μειονέκτημα, είναι ένα από τα μεγαλύτερα προτερήματά του. Μπορεί ν’ αφοσιώνεται στο παρόν, μπορεί να «βλέπει» τη μεγάλη εικόνα, ψάχνει νόημα και σκοπό, δεν εκτελεί μηχανικά. Δείτε και κατανοήστε τον κόσμο μέσα από τα δικά του μάτια, προτού επιχειρήσετε να του επιβάλετε το δικό σας.
  • Το δυσλεκτικό παιδί δεν κατανοεί σύμβολα, αριθμούς, δε σκέφτεται λεκτικά ή αναλυτικά. Σκέφτεται με εικόνες, συναισθηματικά και βιωματικά. Μαθαίνει κιναισθητικά. Αντιστρέφει ή ξεχνά γράμματα και δεν εφαρμόζει τους κανόνες, γιατί η εικονική σκέψη είναι πολύ πιο γρήγορη και πλούσια από τη λεκτική. Είναι άθλος η λεκτικοποίηση της εικόνας, αφού ο αργός ρυθμός του χεριού και της γραφής δεν προλαβαίνει τη διαδικασία της εικονικής σκέψης. Έχει τεράστια φαντασία, η οποία καταπιέζεται από τον περιορισμό του λόγου, τη μηχανική και θεωρητική μάθηση, που βασίζεται στη μνήμη. Περιορίζεται από την έτοιμη εικόνα που του προσφέρει η τεχνολογία, την αποκοπή του από τη φύση, το περιβάλλον του και τον εαυτό του. Τολμήστε να μπείτε στον απέραντο, πολύχρωμο κόσμο του της σύνθεσης κι αρχίστε να εξερευνάτε μαζί το δικό του τρόπο σκέψης. Κλείστε την τηλεόραση και τον υπολογιστή και διαβάστε μαζί βιβλία κοινού ενδιαφέροντος. Κάντε συχνές εκδρομές στη φύση και αφεθείτε, χωρίς στόχευση, στη στιγμή. Παρακολουθήστε το παιδί σας. Βρεθείτε ουσιαστικά μαζί του. Εξερευνήστε τον εσωτερικό σας κόσμο μαζί: τα συναισθήματα, τις σκέψεις, τα όνειρα, τους φόβους σας.
  • Χρειάζεται να μάθει να οργανώνει το χρόνο, το χώρο και τον εαυτό του. Αυτό συμπεριλαμβάνει και το να μάθει να θέτει (μικρούς κυρίως) στόχους, με σκοπό να νοιώθει ικανό και άξιο να είναι αποτελεσματικό. Κάθε φορά που επιτυγχάνει κάτι, αυξάνεται η αυτοπεποίθηση του, καθώς αποδέχεται τον εαυτό του.
  • Έχει ανάγκη από θετικές συνήθειες: να ξέρει πότε ξεκουράζεται, πότε παίζει, πότε μελετάει, πότε πρέπει να κάνει κάποια πράγματα στο σπίτι, ένα σταθερό μέρος να βάζει τα πράγματα του κλπ.
  • Οι τιμωρίες δεν έχουν αποτέλεσμα. Δεν είναι παρά επιβολή και άσκηση εξουσίας. Από την άλλη, οι συνέπειες που βιώνει από τις πράξεις του, το βοηθούν να καταλάβει ότι κάθε αιτία έχει ένα αποτέλεσμα, οπότε και μπορεί να επιλέγει τη δράση του.
  • Δώστε του απλές οδηγίες (όχι πολυσύνθετες) και αποφύγετε τις συνεχείς απαιτήσεις και τη γκρίνια. Μην αναλαμβάνετε να το «βγάζετε από τη δύσκολη θέση» και μην κάνετε αυτά που μπορεί να κάνει μόνο του.
  • Όταν κάνει λάθη ή αποτυγχάνει, μην το επικρίνετε. Προσπαθήστε να κατανοήσετε μαζί τί δεν πήγε καλά, πού δυσκολεύτηκε, τί θα το διευκόλυνε την επόμενη φορά. Η αυτοδιόρθωση και η αυτοβελτίωση είναι σημαντικές για την αυτοπεποίθηση και τη μάθησή του.
  • Ενθαρρύνετε και βοηθήστε το να καλλιεργήσει τα ταλέντα του, τα δυνατά του σημεία. Χρησιμοποιήστε αυτά ως βάση για να βελτιώσετε μαζί τα αδύνατα σημεία.
  • Το δυσλεκτικό παιδί δυσκολεύεται ν’ ακολουθεί οδηγίες, να εστιάζεται στα «πρέπει» και στις υποχρεώσεις του. Φοβάται τη σύγκριση και την κριτική (όπως κάθε παιδί, απλά τα εισπράττει περισσότερο) και δε μπορεί να έχει την ίδια απόδοση ή εικόνα καθημερινά. Προτού βιαστείτε να ονομάσετε, να κατατάξετε και να συμπεράνετε, μάθετε ότι υπάρχουν άγνωστοι σε σας λόγοι που συμβαίνουν όλα αυτά. Τολμήστε να εξερευνήστε μαζί του την αθέατη πλευρά των συμπεριφορών του. Σ’ αυτά τα «μειονεκτήματα» κρύβεται μια τελείως διαφορετική θέαση, ένας διαφορετικός τρόπος αντίληψης και λειτουργίας, που δε χωράει στους διαχωρισμούς άσπρο – μαύρο, σωστό – λάθος.
  • Μην παρουσιάζετε τον εαυτό σας ως τέλειο και αλάνθαστο στο παιδί σας. Μιλήστε του (με τη γλώσσα της ηλικίας του) για τους δικούς σας φόβους, τις δικές σας αποτυχίες, τα δικά σας διλήμματα. Τα παιδιά δεν έχουν ανάγκη από γονείς-θεούς αλλά από αληθινούς ανθρώπους, που μπορούν να αισθάνονται πραγματικά κοντά τους.
  • Μη βάζετε την κοινωνία, τους άλλους, τις προσδοκίες σας πιο πάνω απ’ το παιδί σας. Το τι θα πουν οι φίλοι, τι άποψη έχει η δασκάλα, πώς είναι τα άλλα παιδιά, είναι θέματα δευτερεύοντα, όσον αφορά την ψυχολογία του παιδιού σας. Συγκρίνουμε μόνο με τον εαυτό μας, όχι με άλλους (τι έκανα, τι κάνω, τι θέλω να κάνω και γιατί).
  • Ξεχωρίστε την πράξη από το παιδί. Κρίνετε μια λανθασμένη πράξη, αλλά ποτέ το παιδί. Είναι άλλο να πείτε, «αυτό που έκανες είναι λάθος» και να εξηγήσετε στη συνέχεια το γιατί, και άλλο να πείτε, «είσαι λάθος». Αυτό ακυρώνει τον άνθρωπο ως οντότητα. Στην πρώτη περίπτωση δημιουργείται απόσταση ανάμεσα στην πράξη και στο παιδί, με περιθώρια διόρθωσης. Στη δεύτερη περίπτωση ενθαρρύνετε την παραίτηση και την έλλειψη αυτοεκτίμησης.
  • Δείτε στο παιδί σας μια μοναδική ευκαιρία: αν εσείς έχετε κυρίαρχο το αριστερό ημισφαίριο, ίσως μπορέσετε να κατανοήσετε και να καλλιεργήσετε το δημιουργικό, δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου σας. Αν έχετε κυρίαρχο το δεξί, αλλά δεν το γνωρίζετε, μαζί με το παιδί σας μπορείτε να μάθετε και ν’ αποδεχθείτε τον εαυτό σας.

Αν και αυτές οι αρχές αποτελούν σωστές βάσεις για οποιοδήποτε παιδί, εντούτοις για το δυσλεκτικό παιδί αποτελούν προϋπόθεση για μια ομαλή συμβίωση και μια θετική στάση σ’ ένα σύστημα που θεωρεί τη δυσλεξία αναπηρία.

 Η πρόκληση δεν είναι να «συμμορφώσετε» το δυσλεκτικό παιδί, να το κάνετε αντίγραφο του εαυτού σας ή υπάκουο μέλος της κοινωνίας. Η πρόκληση είναι να το καταλάβετε, να του επιτρέψετε να είναι ο εαυτός του και να το βοηθήσετε ν’ ανταποκριθεί με το δικό του τρόπο στους στόχους που θα το βοηθήσετε να θέσει.

Υπάρχουν πολλά άλλα που μπορείτε να κάνετε για το δικό σας μοναδικό παιδί. Εμπιστευτείτε τη διαίσθηση σας και μη δέχεστε άκριτα την άποψη οποιουδήποτε «ειδικού». Ειδικοί γινόμαστε, στο βαθμό που είμαστε διατεθειμένοι να είμαστε μαθητές.

…Καμιά θεωρία και κανένας ειδικός που ανήκει στο σύστημα δεν έχει τη δυνατότητα να βοηθήσει ουσιαστικά εσάς και το παιδί σας να ελευθερωθεί, να γίνει ανεξάρτητο κι ευτυχισμένο. Γιατί το σύστημα προωθεί υπάκουα, προσαρμοσμένα, ομοιόμορφα άτομα που λειτουργούν μεθοδικά και οργανωμένα για να είναι παραγωγικοί αλλά όχι δημιουργικοί κι ελεύθερα σκεπτόμενοι άνθρωποι.

Ψάξτε τον άνθρωπο που είναι ο ίδιος δυσλεκτικός, που έχει τολμήσει να εξερευνήσει τον κόσμο μες από τη δική του οπτική, που έχει κατανοήσει βιωματικά τη δυσλεξία και έχει βρει τους τρόπους να συνυπάρχει δημιουργικά στον κόσμο και στην κοινωνία που ζει.

Ο κόσμος του δεξιού ημισφαιρίου του εγκεφάλου είναι υποκειμενικός και μοναδικός. Ο κόσμος του αριστερού ημισφαιρίου είναι αντικειμενικός και στατικός. Ο ρόλος και των δυο είναι απόλυτα αναγκαίος και χρήσιμος, φτάνει να δώσουμε στο κάθε ημισφαίριο το ρόλο που πραγματικά του ανήκει και να καλλιεργήσουμε τις λειτουργίες που θα υποστηρίξουν τη δημιουργικότητα της δράσης και την ελευθερία της σκέψης.

Αν όλ’ αυτά σας κάνουν να αισθάνεστε ότι έχετε μπροστά σας ένα βουνό, σκεφτείτε πώς νοιώθει καθημερινά το κάθε δυσλεκτικό παιδί που αισθάνεται εξωγήινο σ’ έναν κόσμο που δεν έχει φτιαχτεί για αυτό και καλείται να λειτουργήσει σ’ ένα σύστημα που δεν το αναγνωρίζει ισάξια και δε δέχεται κανέναν άλλο τρόπο ύπαρξης.

Ποτέ δεν είναι αργά. Ότι και αν έχετε ή δεν έχετε κάνει μέχρι στιγμής, μπορείτε ΤΩΡΑ να ξεκινήσετε ξανά, μαζί με το παιδί σας, ν’ ανακαλύπτετε και να μαθαίνετε μαζί τον κόσμο του. Χρειάζεται να δεχθείτε με σεβασμό κι ευγνωμοσύνη το παιδί που σας έχει δοθεί, γιατί είναι η ευκαιρία σας να γνωρίσετε δυνατότητες και οπτικές που ούτε καν μπορείτε να φανταστείτε από τη θέση που βρίσκεστε τώρα!

 (Αποσπάσματα από το www.enallaktikimathisi.blogspot.com)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: